Seljuk Caravanserais established on the Anatolian Silk Road provided accommodation, life and property security for travelers. These structures, which are indicators of a developed trade system, have been the most important examples of Seljuk architecture. The Seljuk Caravanserais Denizli-Doğubayazıt Route was accepted to the World Cultural and Natural Heritage Tentative List in 2000. The caravanserais located on this route, which is considered as the east-west line of the Anatolian Caravan Routes, are the most developed examples of their period. In this study, the main route was divided into 6 routes as Doğu Beyazıt-Iğdır-Erzurum-Erzincan-Sivas, Sivas-Kayseri-Aksaray, Aksaray-Konya, Konya-Isparta-Denizli, Konya-Alanya and Antalya-Isparta-Burdur, and the caravanserais that had disappeared and those that had survived to the present were determined, and the period, founder, plan type, structural condition, location and current functions of the caravanserais were examined. Field studies, archive and source scanning are the main methods used. As a result of the research, it was determined that the Seljuk caravanserais that had survived to the present day were mostly courtyard and closed plan type, their structural condition was good, most of the structures were inactive and some were functionalized in line with commercial or cultural activities.  

Keywords - Seljuk Caravanserais, Denizli-Doğubayazıt Route, han, tentative heritage, silk road

Anadolu İpek yolu üzerinde kurulan Selçuklu Kervansarayları, yolcuların konaklama, can ve mal güvenliklerinin sağlanmasına olanak sunmuştur. Gelişmiş ticaret sisteminin göstergesi olan bu yapılar Selçuklu mimarisinin en önemli örneklerinden olmuştur. Selçuklu Kervansarayları Denizli-Doğubayazıt Güzergâhı 2000 yılında Dünya Kültürel ve Doğal Mirası Geçici Listesi’ ne kabul edilmiştir. Doğu-batı, kuzey-güney ana yolları ve tali yolları şeklinde değerlendirilen Anadolu Kervan Yollarından doğu-batı hattı olarak kabul edilen bu güzergahta yer alan kervansaraylar döneminin en gelişmiş örnekleridir. 
Bu çalışmada ana güzergâhda yer alan kervansaraylardan yok olanlar ve günümüze kadar ulaşmış olanların tespiti yapılarak, kervansarayların dönemi, yapısal durumu, konumu ve mevcut işlevleri incelenmiştir. Arazi çalışmaları, arşiv ve kaynak taraması kullanılan başlıca yöntemlerdir. 
Yapılan analizler, yerleşim içindeki kervansarayların büyük ölçüde yeniden işlevlendirildiğini, buna karşın yerleşim dışındaki yapıların çoğunlukla kalıntı hâlinde olduğunu ortaya koymaktadır. Yerleşim dışında konumlanan kervansarayların mola yeri olarak kullanılması, bu yapıların özgün işlevlerinin günümüzde yorumlanarak sürdürüldüğünü göstermektedir. Öte yandan, yerleşim dışında yer alan ve bütünlüklerini büyük oranda kaybeden yapıların oranının yüksek olması, terk edilen anıtsal yapıların zamanla ciddi boyutta bozulmaya uğradığını ve koruma açısından risk altında olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, işlevsel sürdürülebilirlik ile mekânsal entegrasyonu esas alan bütüncül miras yönetim stratejilerinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Keywords^Turkish - Selçuklu Kervansarayları, Denizli-Doğubeyazıt Güzergâhı, han, geçici miras, ipek yolu

[1] T. Baykara, Türkiye’nin Sosyal ve İktsadi Tarihi XI. ve XIV. Yüzyıllar, Ankara, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2000.

[2] Y. Bedirhan, Selçuklular ve Kafkasya, Konya, Çizgi Yayınevi, 2000.

[3] H. Acun, Giriş ve Yol Haritası. Anadolu Selçuklu Dönemi Kervansarayları (Ed. Hakkı Acun), Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2007.

[4] A. Baş “Beylikler Dönemi Hanları” Yayımlanmış Doktora Tezi, Konya: T.C. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1989.

[5] C. Binan, “13. yüzyıl kervansarayları koruma ölçütleri üzerine bir araştırma” Doktora tezi, İstanbul, Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 1990.

[6] (2012) ÇEKÜL Web Sayfası. [Çevrimiçi]. https://www.cekulvakfi.org.tr/sites/default/files/dosyalar-haber/ipekyolu_harita_min.pdf

[7] M. K. Özergin, “Anadolu Selçukluları Çağında Anadolu Yolları”, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 1959.

[8] O. C. Tuncer, Anadolu Kervan Yolları, Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, 2007.

[9] G. Günel, Anadolu Selçuklu Dönemi’nde Anadolu’da İpek Yolu Kervansaraylar-Köprüler. Kebikeç İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, 29, 2010.

[10] K. Özcan, “Anadolu Selçuklu Dönemi Yerleşme Sistemi ve Kent Modelleri”, Basılmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya, 2005.

[11] (2025) UNESCO Web Sayfası. [Çevrimiçi]. whc.unesco.org/.

[12] (2025) T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Web Sayfası. [Çevrimiçi]. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44413/selcuklu-kervansaraylari-denizli-dogubayazit-guzergahi.html

[13] C. Parla, Alaeddin Keykubad Dönemi Işığında Anadolu Selçuklu Devletinde Yapı Organizasyonu. Anadolu Üniversitesi Edebiyat fakültesi Dergisi, 3, Eskişehir, 2002.

[14] A. Denknalbant, “Anadolu Selçuklu Kervansaray Mescitleri”. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, 2004.

[15] A. Tükel Yavuz, Kervansaraylar. Anadolu Selçukluları ve Beylikler Dönemi Uygarlığı, 2, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 2006.

[16] Y. Akcakaya, Arşivi, 2024.

[17] (2025) Anadolu Ajansı Web Sayfası. [Çevrimiçi]. https://www.aa.com.tr/tr/yasam/sultanhani-kervansarayina-bu-yil-750-bin-ziyaretci-bekleniyor/2872813.

[18] E. Madran, E., ve Z. Bayburtluoğlu, Türk-İslam Yapıları Üzerine Sayısal Sınamalar, 8.Türk Tarihi Kongresi: Tebliğler, 1976.

[19] D. Kuban, Selçuklu Çağında Anadolu Sanatı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2008.

[20] E. Ulusan ve A. E. Yıldırım, Temsili, Dengeli ve Güvenilir Bir Liste İçin: Türkiye’nin Dünya Mirası Adaylıklarının Gözden Geçirilmesi. İdealkent, 7(19), 2016.