Su kaynaklarının doğru kullanımı ve etkin yönetimi için gerekli olan işlem ve analizlerin güvenilir ve hızlı bir şekilde gerçekleştirilmesi entegre havza yönetimi açısından oldukça önemlidir. Bu kapsamda, öncelikle akarsu drenaj ağının oluşturulması ve havza ve alt havza sınırlarının belirlenmesi havza modelleme ve yönetim çalışmalarının önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Klasik yöntemlerde havza ve alt havza sınırları basılı veya sayısal eşyükseklik eğrili haritalardan manuel olarak belirlenir. Akarsu drenaj ağı ise yersel ölçmelerle veya eğer basılı haritalar mevcutsa bunların sayısallaştırılmasıyla elde edilmektedir. Klasik yöntemlerle oldukça zaman alıcı ve yüksek maliyetli olan bu işlemler günümüzde uzaktan algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) teknolojileri ile hızlı, ekonomik ve yüksek doğrulukla elde edilebilmektedir. Uzaktan algılama çeşitli çözünürlük düzeylerindeki uydu görüntüleriyle mekânsal veriler sağlarken, CBS verilerin düzenlenmesi, sorgulanması ve analizinde önemli kolaylıklar getirmektedir. Bu çalışmada sayısal yükseklik modelinden (SYM) akarsu drenaj ağının ve havza ve alt havza sınırlarının CBS ortamında otomatik olarak belirlenmesi için gerekli metodoloji bir iş akışı şeklinde modellenmiş, Türkiye’nin yüzölçümü yönünden ikinci büyük havzası olan ve Türkiye topraklarının yaklaşık % 11'ini kapsayan Kızılırmak Havzasının akarsu drenaj ağı ve alt havza sınırları ASTER uydusunun SYM verileri kullanılarak CBS ortamında otomatik olarak üretilmiştir.  

Keywords - Kızılırmak Havzası, SYM, ASTER, drenaj ağı, alt havza, CBS, uzaktan algılama

[1] B. T. Meriç, “Su Kaynakları Yönetimi ve Türkiye” Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 28, 27-38, 2004.
[2] C. Gezgin, B. Bilgilioğlu, S. S. Bilgilioğlu, O. Orhan, A. T. Torun, S. Ekercin, “In-SAR Tekniği ve Standart Topografik Haritalar Kullanılarak Üretilen SYM Doğruluklarının Araştırılması”, Türkiye Ulusal Fotogrametri ve Uzaktan Algılama Birliği (TUFUAB), 27-29 Nisan 2017, Afyonkarahisar.
[3] M. C. Bağdatlı, B. Öztürk, “Havza Morfolojik Özelliklerinin Belirlenmesinde Coğrafi Bilgi Sistemlerinin (CBS) Etkin Rolü”, Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 18, 11-19, 2014.
[4] Ş. T. Akkaya Aslan, K. S. Gündoğdu, A. O. Demir, “Sayısal Yükseklik Modelinden Yararlanılarak Bazı Havza Karakteristiklerinin Belirlenmesi: Bursa Karacabey İnkaya Göleti Havzası Örneği” Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 18, 167-180, 2004.
[5] D. Öztürk, F. Kılıç, “Drenaj Ağının Çıkarımı ve Topoğrafik Nemlilik İndeksinin Belirlenmesinde D8 ve D-Inf Algoritmalarının Karşılaştırmalı Analizi”, TMMOB Coğrafi Bilgi Sistemleri Kongresi, 11-13 Kasım 2013, Ankara.
[6] M. Ataol, M. M. Kale, “Kızılırmak Deltası’nda 2000 - 2015 Yılları Arasında Gözlenen Kıyı Erozyonu” 4. Uluslararası Coğrafya Sempozyumu (Geomed2016), 23-26 Mayıs 2016, Antalya.
[7] TÜBİTAK MAM Çevre Enstitüsü, Havza Koruma Eylem Planlarının hazırlanması-Kızılırmak Havzası, 2011.
[8] ASTER[Online].Avaliable:http://www.nik.com.tr/content_sistem_uyd u.asp?id=28
[9] Earth Explorer [Online].Avaliable: https://earthexplorer.usgs.gov/
[10] M. Karaköse, H. Yetiş, T. Müezzinoğlu, “Optimizasyon Tabanlı Adaptif Görüntü Mozaikleme Algoritması”, Bilişim Teknolojileri Dergisi, 10, 389-400, 2017.
[11] B. Erdede, D. Öztürk, “Kızılırmak Havzasının Taşkın Potansiyelinin Çizgisel, Alansal ve Rölyef Morfometrik İndisler Kullanılarak Değerlendirilmesi”, 6. Uzaktan Algılama-CBS Sempozyumu (UZALCBS 2016), 5-7 Ekim 2016, Adana.
[12] D. Öztürk, “CBS Tabanlı Çok Ölçütlü Karar Analizi Yöntemleri İle Selve Taşkın Duyarlılığının Belirlenmesi: Güney Marmara Havzası Örneği”, Doktora Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 2009.
[13] How Fill Works [Online]. Available:http://edndoc.esri.com/arcobjects/9.2/NET/shared/geoprocessing/spatial_analyst_tools/how_fill_works.htm
[14] D. G. Tarboton, “A New Method For the Determination of Flow Directions and Upslope Areas in Grid Digital Elevation Models”, Water Resources Research, 33(2), 309–320, 1997.
[15] Threshold Runoff [Online]. Available:http://www.nws.noaa.gov/oh/hrl/gis/data.html
[16] Erozyon Modelinin Geliştirilmesi & Havza Veritabanının Oluşturulması [Online]. Available:https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/3543/mod_reso
urce/content/0/2nciHaftaTurkiyeHavzaVeriTabani.pdf
[17] A. A. Karadağ, “Kovada Gölü Alt Havza Sınırlarının Belirlenmesi” Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi, 8(1), 58-76, 2012.